Khi nhắc đến tình trạng tắc nghẽn mạch máu gây đột quỵ, chúng ta thường nghĩ ngay đến đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim. Thế nhưng, ít ai biết rằng một biến cố tương tự hoàn toàn có thể xảy ra ngay bên trong đôi mắt của bạn. Bệnh lý đó được gọi là tắc mạch võng mạc, hay còn có tên gọi lâm sàng khác là đột quỵ mắt.
Đây là một trong những cấp cứu nhãn khoa nguy hiểm bậc nhất. Bệnh diễn ra đột ngột, không gây đau đớn nhưng có khả năng cướp đi ánh sáng của bệnh nhân một cách nhanh chóng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và tiếp cận y khoa trong "thời điểm vàng" là cơ hội duy nhất để giữ lại thị lực. Hãy cùng Bệnh viện Mắt Thanh Tâm tìm hiểu sâu về căn bệnh nguy hiểm này.
1. Tắc mạch võng mạc là gì? Tại sao lại gọi là "Đột quỵ mắt"?
Võng mạc là lớp màng thần kinh ở đáy mắt, được nuôi dưỡng bởi một hệ thống mạch máu gồm động mạch (dẫn máu giàu oxy đến) và tĩnh mạch (dẫn máu nghèo oxy đi).
Tắc mạch võng mạc xảy ra khi có một cục máu đông (huyết khối) hoặc mảng xơ vữa di chuyển từ nơi khác đến và kẹt lại, gây tắc nghẽn hoàn toàn hoặc một phần dòng máu lưu thông tại võng mạc.
- Khi động mạch bị tắc, các tế bào thần kinh thị giác ngay lập tức rơi vào tình trạng "chết đói" vì thiếu oxy.
- Khi tĩnh mạch bị tắc, máu không thể lưu thông ngược trở lại dẫn đến ứ đọng, gây xuất huyết và phù nề võng mạc nghiêm trọng.
Hiện tượng này có bản chất y khoa hoàn toàn giống với đột quỵ não, do đó nó được gọi là đột quỵ mắt.
2. Các hình thái tắc mạch võng mạc thường gặp
Bệnh được chia làm hai loại chính dựa trên vị trí mạch máu bị tổn thương:
Tắc động mạch võng mạc (RAO)
Đây là thể bệnh nguy cấp nhất (đặc biệt là tắc động mạch trung tâm võng mạc). Chỉ sau 90 - 120 phút bị thiếu máu nuôi dưỡng hoàn toàn, các tế bào võng mạc sẽ tổn thương vĩnh viễn không thể phục hồi, dẫn đến mù lòa hoàn toàn.
Tắc tĩnh mạch võng mạc (RVO)
Thể bệnh này phổ biến hơn. Khi tĩnh mạch bị tắc, máu bị ứ nghẽn làm tăng áp lực trong mạch máu, gây rò rỉ dịch và máu ra võng mạc, dẫn đến phù hoàng điểm. Người bệnh bị giảm thị lực từ từ hoặc đột ngột tùy thuộc vào vị trí tắc là tĩnh mạch trung tâm hay nhánh tĩnh mạch.
3. Những ai có nguy cơ cao bị "Đột quỵ mắt"?
Tắc mạch võng mạc hiếm khi tự nhiên xảy ra mà thường là hệ quả của các bệnh lý nền toàn thân hằng ngày. Những đối tượng có nguy cơ cao bao gồm:
- Người bị cao huyết áp và mỡ máu cao: Áp lực máu lớn kết hợp với các mảng xơ vữa khiến thành mạch bị tổn thương, dễ hình thành cục máu đông.
- Người bệnh đái tháo đường: Tiểu đường làm xơ cứng và suy yếu hệ thống vi mạch toàn cơ thể, bao gồm cả mạch máu mắt.
- Người có bệnh lý về tim mạch: Rối loạn nhịp tim (rung nhĩ), bệnh van tim... khiến cục máu đông dễ hình thành từ tim rồi di chuyển lên mắt.
- Người trên 50 tuổi, hút thuốc lá lâu năm hoặc béo phì.
4. Dấu hiệu cảnh báo tắc mạch võng mạc – Cần đi cấp cứu ngay!
Đột quỵ mắt có một đặc điểm rất dễ gây chủ quan: Bệnh hoàn toàn không gây đau nhức, không đỏ mắt. Người bệnh chỉ nhận biết qua một dấu hiệu duy nhất về thị lực:
???? MẤT THỊ LỰC ĐỘT NGỘT: Mắt bỗng nhiên bị mờ tịt đi hoặc tối sầm lại hoàn toàn chỉ trong vài giây hoặc vài phút giống như có một tấm rèm đen đột ngột kéo xuống che khuất tầm nhìn. Tình trạng này có thể xảy ra ngay khi bạn vừa ngủ dậy.
Ở một số trường hợp nhẹ hơn (tắc nhánh mạch máu), người bệnh có thể chỉ bị mờ một phần thị trường (nhìn khuyết một góc) hoặc thị lực giảm sút từ từ trong vài ngày.
5. Quy trình chẩn đoán và điều trị kỹ thuật cao tại Mắt Thanh Tâm
Tắc mạch võng mạc là một cuộc đua với thời gian. Nếu được can thiệp điều trị trong vòng 6 giờ đầu tiên kể từ khi khởi phát triệu chứng, cơ hội cứu vãn thị lực của bệnh nhân sẽ cao hơn rất nhiều.
Tại Bệnh viện Mắt Thanh Tâm, chúng tôi sở hữu hệ thống trang thiết bị công nghệ cao giúp chẩn đoán và xử lý cấp cứu tổn thương đáy mắt một cách chuẩn xác:
- Chụp cắt lớp quang học võng mạc (OCT): Máy chụp OCT hiện đại sẽ quét sâu vào đáy mắt, giúp bác sĩ quan sát chi tiết cấu trúc các lớp võng mạc, phát hiện chính xác vùng bị phù nề, xuất huyết hoặc thiếu máu nuôi dưỡng.
- Siêu âm mắt tần số cao: Đánh giá tình trạng huyết động học và các tổn thương phối hợp bên trong nhãn cầu.
Các phương pháp điều trị đích tại bệnh viện:
- Hạ nhãn áp khẩn cấp: Sử dụng thuốc hoặc thủ thuật chọc tiền phòng để hạ áp lực trong mắt, giúp tăng dòng máu nuôi dưỡng động mạch.
- Liệu pháp tiêu sợi huyết hoặc giãn mạch: Giúp làm tan hoặc đẩy cục máu đông di chuyển ra vùng mạch máu nhỏ hơn để giảm diện tích tổn thương.
- Tiêm nội nhãn thuốc Anti-VEGF hoặc Corticoid: Giải pháp hàng đầu đối với thể tắc tĩnh mạch, giúp dập tắt tình trạng phù hoàng điểm, ngăn ngừa biến chứng tăng sinh tân mạch gây xuất huyết dịch kính nguy hiểm.
- Laser quang đông võng mạc: Tiêu hủy các vùng võng mạc bị thiếu máu, ngăn chặn các biến chứng muộn gây tăng nhãn áp thứ phát (Glocom tân mạch).
CHỦ ĐỘNG PHÒNG NGỪA ĐỘT QUỴ MẮT TỪ CHUYÊN GIA
Để không trở thành nạn nhân của căn bệnh nguy hiểm này, người trưởng thành cần chủ động kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và chỉ số mỡ máu; duy trì lối sống lành mạnh, không hút thuốc lá. Đặc biệt, hãy thực hiện khám và tầm soát đáy mắt định kỳ 1 - 2 lần/năm.
Nếu bản thân hoặc người thân gặp tình trạng mờ mắt đột ngột, tuyệt đối không được chần chừ hay tự nhỏ thuốc tại nhà. Hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Thanh Tâm để được cấp cứu nhãn khoa kịp thời, giật lại ánh sáng trước khi quá muộn!
